U bent hier

NHG-Congres 2019 over complexe zorg nodig, nuttig en herkenbaar

18 november, 2019

“Een mooi congres. De sprekers vormden een goede balans van mensen die doordacht hun verhaal kunnen houden.” Congresvoorzitter François Schellevis kijkt tevreden terug op het NHG-Congres 2019 ‘Relax, ’t is gewoon complex’. Vooral de drie plenaire sprekers vond hij ‘top’. Zij bespraken elk een andere vorm van complexiteit: op het niveau van de patiënt, van de zorg en van de huisarts zelf.

Ruim 1500 huisartsen reisden vrijdag 15 november naar het MECC in Maastricht om zich een dag lang te verdiepen in diverse aspecten van complexe huisartsenzorg. Het was het 62e NHG-Congres, voor de zesde keer in Maastricht. Schellevis sprak de deelnemers aan het begin van de dag toe: “Uw problemen zijn maandag nog net zo complex als vandaag. Maar als het goed is weet u maandag hoe u een complex probleem het beste kunt aanpakken, wat daarbij uw eigen grenzen zijn, en wie u kunt inschakelen. Huisartsen zijn experts in het omgaan met complexe problemen. Ze nemen de tijd om een probleem te inventariseren, denken er goed over na en handelen pas daarna.”

Potentieel complex door spanningsveld

De Britse oud-huisarts en oud-voorzitter van het Britse NHG Iona Heath was de eerste keynote speaker. Zij sprak over het spanningsveld tussen wetenschap en de realiteit van individuele patiënten. Volgens haar maakt dit alle huisartsgeneeskundige zorg potentieel complex. Zij raadde de deelnemers aan om de complexiteit van de levenservaring serieus te nemen, complexiteit niet als chaos te zien en om twijfel en onzekerheden te omarmen. Ze leiden juist tot meer veiligheid. Heath gaf ook mee dat huisartsen de plicht hebben om bedachtzaam en waakzaam te zijn.

Investeer in bestaanszekerheid

Keynote speaker Albert Jan Kruiter van het Instituut voor Publieke Waarden deed onderzoek naar wet- en regelgeving van ministeries die professionals in de weg zit. Dat leidde tot oprichting van het Instituut voor Publieke Waarden, dat zo’n 400 keer per jaar huishoudens met meerdere problemen helpt. “Het systeem maakt het complex”, beweerde Kruiter en hij kwam met verschillende voorbeelden. “Als je de komende tien, twaalf jaar in Nederland de zorgkosten wil beheersen, snijd dan niet in de zorg, maar investeer in bestaanszekerheid. Dertig procent van de zorgkosten hangt samen met armoede.” Kruiter legde uit dat we in Nederland van een decentraal naar een centralistisch en bureaucratisch georganiseerd land zijn gegaan. Tegelijkertijd is de samenleving steeds individualistischer geworden. Hij pleitte ervoor dat huisartsen aansluiten in wijkteams.

Brein bovenaan prioriteitenlijst

De Vlaamse neuropsycholoog Elke Geraerts was de hekkensluiter. Zij maakte veel indruk op de zaal met haar verhaal over hoe we tegenwoordig met ons brein omgaan. “Ons brein krijgt vandaag de dag veel uitdagingen”, vertelde ze. “Het wordt de hele dag gebombardeerd met informatie. Ook willen we de hele dag geconnecteerd zijn en passen we ons altijd aan.” Geraerts noemde de ‘smombie’ oftewel smartphone zombie als extreme vorm. Zij raadde aan om het brein te trainen. “In 47% van de tijd gaat de geest dwalen, de ‘mind wandering’. Test jezelf wanneer je je verveelt. Ga na wat je zojuist dacht? Doe dit op vaste momenten, bijvoorbeeld bij het douchen.”

Volgens Geraerts kan het brein niet multitasken, maar is dit wel zoals we vandaag de dag werken. De productiviteit kan dan tot zo’n 40% lager zijn. En bij elke afleiding kan het tot 25 minuten duren voor we weer 100% gefocust zijn. “Probeer een uur per dag te singletasken”, gaf ze de zaal mee. “Wanneer konijnen staan voor de waan van de dag en de olifant voor grote taken, kies er dan voor om de werkdag te starten met het ‘jagen’ op één olifant in plaats van met het konijnenhok – namelijk de e-mailbox en de to-do-lijstjes. “We hebben olifanten nodig om ons bevlogen te voelen. Durf ook te ontfocussen en investeer in afwezige tijd.”  

Complexe zaken makkelijker maken

’s Ochtends ontvingen Jacobijn Gussekloo, voorzitter van de Verenigingsraad en Jochen Cals, hoogleraar in Maastricht, de deelnemers. Zij stipten aan dat het NHG als wetenschappelijke organisatie producten ontwikkelt om complexe zaken makkelijker te maken. Een van die producten is de PIN Complexe zorg die aansluit op het congresthema.

Daarnaast vestigde Cals de aandacht op de Nationale Onderzoeksagenda Huisartsgeneeskunde. “In de top 10 van onderwerpen zit veel complexiteit. Wordt u gevraagd om aan een onderzoek mee te doen, kijk dan of het onderzoek bijdraagt aan de onderzoeksagenda en of er een vakgroep huisartsgeneeskunde bij betrokken is.” Ook nodigde Cals de deelnemers uit om op 19 juni 2020 opnieuw naar Maastricht te komen om deel te nemen aan de NHG-Wetenschapsdag rond het thema ‘Teamwork in wetenschap, praktijk en onderwijs’.

Communiceren als het moeilijk wordt

Robert van den Nieuwenhof liet in een semi-plenaire sessie zien hoe lastig het is om te communiceren met een patiënt met complexe problematiek. “Je wordt meegezogen in het complexe verhaal en raakt de grip een beetje kwijt”. Odette Schouten, huisarts en kaderhuisarts supervisie & coaching, liet zien hoe intervisie hierbij kan helpen. “Intervisie is met elkaar dingen delen, afstand nemen, kijken wat je eigen aandeel is en hoe je het anders kunt doen. Drie vragen zijn belangrijk: wat denk je, wat voel je en wat doe je? Je wil graag een aardige dokter gevonden worden. Onbewust kom je terecht in een rollenspel van ongelijkwaardige communicatie.” Schouten legde het principe uit van het model van de dramadriehoek met de rollen aanklager, redder en slachtoffer. “Hoe meer verantwoordelijkheid je naar je toetrekt, hoe meer autonomie je bij de ander wegneemt. Streef naar gelijkwaardigheid. Het denkkader zou moeten zijn: ik ben oké, jij bent oké.”

Juul Houwen, huisarts en onderzoeker bij de afdeling Eerstelijnsgeneeskunde van het Radboud, schetst dat er drie problemen zijn binnen de arts-patiëntcommunicatie. De eerste is het hebben van vooroordelen. “Focus op het individu en probeer je meer te verplaatsen in de patiënt”, zegt Houwen. Tweede probleem is dat richtlijnen gebaseerd zijn op studies, waarin context geen rol speelt. Dus moeten we de zorg contextualiseren door signalen op te pikken, deze te exploreren en dit mee te nemen in de medische besluitvorming. Vaak geven patiënten signalen, maar pikken dokters ze niet op. Het derde aandachtspunt is dat we bij patiënten met een lagere SES of depressie vaak minder persoonsgericht communiceren. “Zorg voor een gezamenlijke probleemdefinitie”, adviseert Houwen.

Samenwerken bij complexe problemen

Huisartsenechtpaar Yvonne en Frank Guldemond legden uit dat samenwerken een nieuwe kernwaarde is voor de huisarts, waar je zelf aan moet werken. Zij noemden veel bruikbare tips, zoals het gezamenlijk formuleren van doelen en visie, het elkaar ontmoeten, de samenwerking te faseren, onderling vertrouwen en respect te hebben, doorlopend te evalueren en te reflecteren. Ook raadden zij aan om eens een praktijk in de buurt te bezoeken om te kijken hoe daar de samenwerking is georganiseerd. Een belangrijk advies was om leiderschap te tonen door directief en inspirerend te zijn en het voortouw te durven nemen.

Hou de zaag scherp

De kleine sessies waren zeer divers, van multimorbiditeit tot kindermishandeling tot palliatieve zorg bij migranten. Bij de sessie ‘Huisarts: Zorg voor jezelf!’ deden de deelnemers een quickscan vitaliteit en een beroepenspel (welk beroep wil je uitoefenen als je geen huisarts zou zijn?) Verrassend veel creatieve beroepen kwamen naar boven. Huisarts en oprichter Geneeskunde en Leading Doctors Claire Loots en psycholoog en intervisiebegeleider Marco Philipoom gaven tips hoe je vitaal kunt blijven. Aandacht voor de werk-privébalans en een prettige cultuur om in samen te werken zijn dan belangrijk. Kijk wat energiegevers en energievreters zijn. Bedenk waar je invloed op hebt, focus op wat je wel kunt veranderen. En hou de zaag scherp, oftewel bouw in je dagelijkse praktijk momenten in om jezelf te monitoren hoe je ervoor staat.

Congres 2020 in Den Bosch

NHG-Congres 2020 heeft als titel ‘Poten in de klei, kop in de cloud.’.

We hopen u op 11 december 2020 allemaal te zien in Den Bosch!