U bent hier

Terugblik op symposium en oratie prof. dr. Jako Burgers

21 juni, 2017

De mooie stad Maastricht stond vrijdag 16 juni decor voor een boeiende academische dag. Bijna tweehonderd gasten kregen een warm onthaal in het sfeervolle theater Bonbonnière voor het symposium ‘Persoonsgerichte zorg in richtlijnen: contradictie of paradox?’.

Aansluitend sprak Jako Burgers zijn oratie uit in de paar honderd meter verder gelegen aula van de Universiteit Maastricht. Al keuvelend over de kinderkopjes eindigde de stoet gasten in de Groote Sociëteit, waar werd geproost op het bijzonder hoogleraarschap van professor Jako Burgers.

Prof. dr. Jan Kremer en prof. dr. Trudy van der Weijden

Na het welkomstwoord van prof. dr. Trudy van der Weijden en een inkijkje in het leven van Jako Burgers ging het symposium van start met een voordracht van prof. dr. Jan Kremer. In hoog tempo nam hij ons mee op een reis van het kwaliteitsdenken.

Niemand is tegen kwaliteit…

Prof. dr Jan Kremer, verbonden aan het Radboudumc, bijt het spits af met een betoog over de kwaliteit van zorg. Volgens hem zijn de trends in de kwaliteit van de toekomst: personaliseren, differentiëren en ‘samen leren’. Niemand is tegen kwaliteit, maar als je even doorvraagt blijkt er geen gemeenschappelijke grond te zijn over de betekenis van kwaliteit. De kwaliteitsindustrie raakt steeds verder af te staan van de dagelijkse praktijk en dat begint meer en meer te wringen. Volgens Kremer verwordt de definitie van kwaliteit van een statisch concept tot een dynamisch en vooral moreel concept. Kwaliteitsverbetering is daardoor een reis zonder eindbestemming. Hij gaf een travel kit mee voor het vervolg van de reis:

  • een kompas van gedeelde waarden, zoals solidariteit, compassie, autonomie en pluriformiteit.
  • vage doelen (dus niet SMART) om ruimte te maken voor creativiteit, het morele debat en een lerende cultuur.
  • verschillende kennisbronnen; naast evidence ook big data, lokale data, leerervaringen en verhalen.
  • diversiteit aan mensen; dokters, verpleegkundigen, betalers en jonge mensen.

Persoonsgerichte zorg: haalbare kaart?

Persoonsgerichte zorg, wie kan daarop tegen zijn? Met deze retorische vraag trapte prof. dr. Henriëtte van der Horst haar lezing af. De onderliggende – en wél te beantwoorden vraag – was of persoonsgerichte zorg een ideologie of een haalbare kaart is.

Persoonsgerichtheid behoort, naast generalisme en continuïteit, tot het DNA van de huisartsgeneeskunde. Maar er zitten haken en ogen aan de uitvoering. Het betrekken van de patiënt is soms makkelijker gezegd dan gedaan. Weten is nog geen doen en binnen de mentale vermogens en gezondheidsvaardigheden van de patiënt is het ‘doenvermogen’ zeer beperkt te trainen.

Persoonsgerichte zorg is een haalbare kaart, als we accepteren dat participatie, actieve keuzes en samen beslissen niet altijd mogelijk zijn, en volgens Van der Horst ook niet per definitie het ultieme goed. We moeten de verschillen in onze samenleving accepteren en respecteren en de tijd nemen om te exploreren, te leren en samen verder te komen. De ‘drie goede vragen’ zijn hiervoor een goed uitgangspunt.

EBM: een godsdienst verkopen?

Na de filosofische en ideologische insteek van de voorgaande sprekers, kiest prof. dr. Bert Aertgeerts van de KU Leuven voor een religieuze invalshoek voor zijn lezing. In zijn voordracht ‘Evidence or religion…’ predikte hij in zalvend Vlaams en met een sterk ironische ondertoon het geloof in EBM.

Geïnspireerd door een artikel van de ‘Clinicians for the Restoration of Autonomous Practice (CRAP) Writing Group’ (BMJ 2002) hield hij aan de hand van tien geboden een pleidooi voor het gelijkelijk beschikken over dezelfde evidence door arts, andere zorgverleners én patiënt, aangepast aan hun taal en specifieke opdracht.

Aertgeerts is een voorstander van alle internationale en nationale databanken op één platform, dat voor iedereen toegankelijk is, ongeacht dossiersysteem of achtergrond. Het liefst aangepast aan de nationale context.

Leren converseren

Prof. dr. Neal Maskrey, verbonden aan de Keele University in Engeland, deed als hekkensluiter een oproep goed te leren converseren. De kern van zijn betoog was dat naast kennis, de conversatie tussen arts en patiënt essentieel is om tot een weloverwogen beslissing te komen. “Conversaties kunnen de meest complexe problemen oplossen, meer data niet”, aldus Maskrey.

Goed converseren is een vaardigheid die je kunt leren. Vervolgens is het belangrijk net zo lang te oefenen totdat het routine wordt, net als bij autorijden. Dat oefenen zou kunnen met levensechte computerpatiënten (avatars).

Ik heb gezegd

Aansluitend aan het symposium sprak dr. Jako Burgers – omringd door collega-hoogleraren – zijn oratie uit ten overstaan van een volle zaal NHG-collega’s, belangstellenden, vrienden en familie. Burgers betoogde dat richtlijnen nodig zijn om verantwoorde persoonsgerichte zorg in de praktijk te kunnen leveren. Aan de hand van casuïstiek uit de huisartsenpraktijk liet hij voorbeelden van persoonsgerichte zorg zien, waarbij richtlijnen weloverwogen worden gebruikt als hulpmiddel bij de gezamenlijke besluitvorming tussen arts en patiënt.

Kernboodschappen

• Persoonsgerichte zorg vraagt om gerichte toepassing van beschikbare kennis met richtlijnen als leidraad.

• Richtlijnen vormen een betrouwbare basis van de geneeskunde, mits samengesteld op basis van wetenschappelijke literatuur, breed gedragen professionele expertise en relevante patiëntervaringen.

• Richtlijnen ondersteunen het proces van klinische besluitvorming door de beleidsopties en afwegingen expliciet te maken voor de arts én de patiënt.

• Richtlijnen zijn er niet om blind opgevolgd te worden, maar om weloverwogen te gebruiken als hulpmiddel bij het leveren van persoonsgerichte zorg in de praktijk.

Onderzoek stimuleren met NHG-leerstoel

Na de oratie benadrukte NHG-bestuursvoorzitter Rob Dijkstra het belang van de NHG-leerstoel. “Voor het NHG is persoonsgerichte zorg een kernwaarde, naast generalisme en continuïteit. Evidence based medicine is daaraan toegevoegd; zoveel dat het accent leek te verschuiven naar het toepassen van richtlijnen in plaats van het begeleiden van de patiënt. Meer aandacht voor persoonsgerichte zorg kan de balans brengen in de spreekkamer die recht doet aan de huisartsgeneeskunde. Als wetenschappelijke vereniging willen we onderzoek hiernaar stimuleren door het instellen van de leerstoel in Maastricht. We hopen daarmee op verdieping én op een sterkere band met de academie.”

Oratie terugkijken of nalezen

Beluister de oratie of lees de rede van Burgers over persoonsgerichte zorg.

Presentaties symposium

Zie ook:

NHG-nieuws: Dr. Jako Burgers benoemd tot bijzonder hoogleraar in Maastricht (6 juni 2016)

Medisch Contact: Persoonsgerichte zorg en richtlijnen gaan samen (16 juni 2017)